Vergelijking van drie topklasse telescopen.

Tijdens mijn voorjaarsvakantie in Extremadura had ik de gelegenheid een nieuwe KOWA-telescoop te bekijken. Het gedetailleerde beeld van een Grijze Wouw, op bijna een kilometer afstand, was met het 50 x Wide oculair indrukwekkend vergeleken met dat van mijn eigen Optolyth 30x75.
Omdat het al weer zes jaren geleden is dat ik een vergelijking deed tussen de telescopen van KOWA en SWAROWSKI, lijkt het me interessant de test nogmaals te doen met nieuwe kijkers en ter vergelijking aangevuld met de gegevens van de LEICA APO-TELEVID.

Hierbij stel ik U de thans verkrijgbare drie topklasse lenzen-telescopen voor: De KOWA TSN-823 Fluorite, de SWAROWSKI AT-80 HD, en de LEICA APO-TELEVID 77. Alle apparaten waren gloednieuw en ongebruikt. Aan de Leica heb ik reeds twee jaren geleden aandacht besteed. Toen was echter het 32x oculair nog niet beschikbaar.
Alle telescopen waren uitgerust met een 20-60x zoom-oculair. Bij de KOWA kreeg ik nog een 32x Wide en een 50x Wide oculair met vast brandpunt. Bij de SWAROWSKI had ik slechts de beschikking over het zoom-oculair.

Algemeen.

De KOWA is bekleed met een prettig aanvoegende zachte kunststof. De andere kijkers zijn gespoten en voelen dus kouder aan. De oculair zijn, evenals bij de andere telescopen uiteraard verwisselbaar. Het kijkerhuis is bij alle instrumenten t.p.v. het oculair afgesloten met een glasplaatje zodat er geen ongerechtigheid kan binnen dringen. Dit is dus een verbetering vergeleken met de "oude" KOWA's.
Alle drie telescopen hebben een uitschuifbare zonnekap en zijn om de lengte-as draaibaar.
De scherpstelling geschiedt bij de LEICA en de KOWA d.m.v. een kleine prettig lopende stelschroef. Bij de SWAROWSKI zit de instelring rond om het kijkerhuis en werkt daarom naar mijn smaak wat onhandiger.
Het kijkerhuis van de KOWA is van een met carbonvezels versterkte kunststof. Ondanks de grote objektiefdiameter is deze telescoop daarom nog iets lichter dan de beide andere, die een huis van lichtmetaal hebben.
Na de "vriestest" liepen bij -20 C alle stelschroeven nog goed, zij het wat zwaarder.
Wel zaten deze zogenaamd waterdichte instrumenten na deze test vol condens, dus ook de LEICA en de SWAROWSKI, die volgens de folders gevuld zouden zijn met stikstofgas.
Bij deze telescopen zijn camera-adapters te krijgen zodat ze als telelenzen zijn te gebruiken.
Bij LEICA 800 mm/f 10.4 , bij KOWA 850 mm/f 10.4 terwijl bij SWAROWSKI zelfs twee adapters verkrijgbaar zijn van resp. 800 mm/f 10 en 1100 mm/f 14. Verder zijn nylon beschermhoezen verkrijgbaar in de goede kleur (groen dus).
Als we de beoordelingscijfers van de vorige test vergelijken met die van de recente, zien we dat de SWAROWSKI zeer is verbeterd op het punt van kleurranden. Ik had daar toen veel kritiek op maar thans kan het instrument volwaardig meedraaien in de top 3. Overigens kunt U bij LEICA kleine verschillen opmerken in de beoordelingscijfers met de vroegere test. Dit komt door kleine exemplarische verschillen en ook omdat ik mijn normen af en toe moet aanpassen zodra de prestaties toenemen.

Garantie.

Op de LEICA en de SWAROWSKI zit een wereldwijde garantie van 30 jaar. De instrumenten worden voor reparatie vaak terug gezonden naar de fabriek waarbij de reparatieduur zo'n 3 tot 4 maanden kan bedragen.
Op de KOWA zit slechts 5 jaar garantie. De kijkers worden nooit naar Japan terug gezonden. In elk land verzorgt de lokale importeur de reparaties, met mogelijk een kortere reparatieduur. Dit betekent dat een in het buitenland gekochte KOWA-telescoop wel in Nederland gerepareerd kan worden, maar je betaalt dan wel de volledige reparatiekosten, ook binnen de 5 jaar garantietermijn! Bewaar dus steeds goed de inkoopfactuur.

De objectieven.

Het fluorite-objectief van de KOWA is het grootst. Met 82 mm. geeft dat ca. 13% meer licht dan het 77 mm. apochromatische objectief van LEICA. Vooral bij sterkte vergrotingen is dit een voordeel. Het objectief van de SWAROWSKI heeft een diameter van 80 mm.
In het algemeen zijn deze diameters te klein om een goed beeld te kunnen geven bij vergrotingen van 60x of meer. De uittreepupil wordt dan kleiner dan ca. 1.5 mm. en dat kijkt onplezierig. Niet alleen komt er weinig licht in het oog, maar ook veroorzaakt de smalle lichtbundel een onrustig beeld. De fysiologie van het menselijk oog gaat meespreken. Elke "ongerechtigheid" in het oog wordt op het netvlies duidelijker zichtbaar, de haarvaten in het vaatvlies worden enigszins zichtbaar en veroorzaken een onrustig beeld. Dit probleem is slechts op te lossen door het toepassen van grotere objectieven met daarbij uiteraard een groter kijkergewicht en -volume, tenzij we overgaan naar spiegeltelescopen, maar die hebben naast een hogere prijs ook andere nadelen (maar ook voordelen).
Dat betekent dat een 50x vergroting bij dit type telescopen het maximaal haalbare is. De 60x geeft dus niet meer informatie dan de 50x. Het beeld wordt wel wat groter, maar tevens onscherper, minder contrastrijk en onrustiger.

De oculairs.

Deze zijn bij LEICA voorzien van uittrekbare oculairringen. Bij de beide andere merken past men nog steeds de verouderde rubber omstulpconstructie toe.

Het 32x groothoek-oculair van LEICA vertoont gelijkenis met dat van KOWA. Toch gaat mijn voorkeur uit naar het laatste. De scherpte en de kleurweergave zijn iets beter en de vertekening is bijna afwezig. De "eye-relief" ( of is het "het" eye-relief?; ik kan er geen goed Nederlands synoniem voor bedenken) is bij beide oculairs ruim voldoende voor brildragers. Dit eye-relief is de afstand tussen uittreepupil en de rand van het oculair en dient minstens 13 mm. te zijn, willen brildragers het volledige beeldveld kunnen overzien. Kijkerfabrikanten geven vaak geflatteerde waarden op in hun folders omdat ze de afstand meten tot het glasoppervlak. Deze waarde is echter irrelevant omdat de bril tegen de oculairrand komt en niet tegen het glas.
Het zijn overigens oculairs met uitstekende prestaties. De gezichtshoek ligt juist boven de 60 en krijgt daarom het hoogste waarderingscijfer. Zeer aanbevolen.

Het 50x groothoek oculair van KOWA is uniek omdat het bij de andere merken niet voorkomt. Juist aan deze vergroting hadden we behoefte. De kwaliteit is erg goed (hetgeen ik in Spanje al had gezien zonder gebruik van testkaarten). Wel is het vaak moeilijk het onderwerp snel in de kijker te krijgen bij deze vergroting. Aan de zijkant van het kijkerhuis zit echter een buisje dat als vizier gebruikt kan worden. De gezichtshoek is ruim 58 en dat is heel mooi, vooral omdat de randscherpte nog aanvaardbaar is.
Ook dit oculair vertoont nauwelijks vertekening.

De zoom-oculairs van LEICA en SWAROWSKI komen, wat prestaties betreft, vrijwel overeen. Bij LEICA is het gezichtsveld wat groter en beiden vertonen voldoende eye-relief. Bij LEICA is bij 20x de eye-relief zelfs 21 mm. en dat is te groot. De uittreepupil valt binnen het oog en dat veroorzaakt "black-outs". Daarom dienen brildragers de oculairring bij deze vergroting half omhoog te trekken waar hij inklikt.
Het zoom-oculair van KOWA wijkt af van beide vorige, zowel in gunstige als in
ongunstige zin. Ongunstig is, dat de eye-relief bij de veelgebruikte vergrotingen (30x en 40x) slechts resp. 7.5 en 8.0 mm. bedraagt. Dat is niet meer van deze tijd en brildragers missen daardoor een stuk gezichtsveld. In de praktijk valt het nog wel mee omdat je meestal met 20x het onderwerp opzoekt en daarna pas inzoomt waarbij je alleen het beeldcentrum gebruikt. Maar bij moderne optiek hoort het niet meer voor te komen. Verder over dit oculair niets dan lof. De scherpte is, vooral bij de sterkste vergrotingen, duidelijk beter dan bij de twee andere merken. De 50x is evengoed bruikbaar als de 50x met vast brandpunt. Afgezien van het kleinere gezichtsveld en een wat geringer eye-relief doet het zoom-oculair bij deze vergroting niet onder voor de 50x met vast brandpunt. Zoals al is opgemerkt, heeft ook hier het gebruik van de 60x geen zin.
Vroeger had ik iets tegen zoom-oculairs omdat ze in prestaties duidelijk achterbleven bij de vaste-brandpunt oculairs. Nu geldt dat nog slechts voor het gezichtsveld.

Figuur 1 Eye-relief (mm) uitgezet tegen de vergroting.

Conclusie.

LEICA en SWAROWSKI ontlopen elkaar qua prestatie nauwelijks. Zij zijn het meest geschikt voor brildragers die niets van het beeldveld willen missen.
Ik heb persoonlijk een lichte voorkeur voor de KOWA met zoom-oculair vanwege de grotere scherpte ( waarbij de 50x nog goed is te gebruiken ) een iets betere kleurweergave, een wat grotere lichtsterkte en een lagere prijs. Maar verder is het een kwestie van smaak. Alle drie behoren momenteel tot de topklasse. Bij de aanschaf dienen echter naast de optische en mechanische kwaliteit ook de prijs en de garantievoorwaarden te worden meegewogen.

Ik heb ook nog even door een goedkopere KOWA-821 kunnen kijken. Ik was niet onder de indruk van het beeld. Vooral bij sterkere vergrotingen weinig contrast, overstraling en kleurranden.
Spaart U dus liever iets langer voor topkwaliteit.

Rest mij nog Foto van Heek te Wierden te danken voor het beschikbaar stellen van de telescopen. Hij deelde me overigens mee dat hij de KOWA voor dezelfde prijs kan leveren als de goedkoopste Duitse leveranciers.

De hierbij afgedrukte testresultaten kunnen U verder helpen bij het maken van de keuze. Voor vragen en opmerkingen over kijkers en telescopen of te verkrijgen kortingen ben ik alleen per e-mail bereikbaar onder elsjanmDITNIET@xs4all.nl (I.v.m. spam dient U in dit adres "DITNIET" te verwijderen.)

Rijssen, juli 1998
Jan Meijerink