Digiscoping met de ATX / STX telescopen van Swarovski Overzicht  overzicht

 

Over de nieuwe ATX/STX telescopen, die pas zijn verschenen, heb ik al een testverslag geschreven dat is te lezen op de site van de Twentse Vogelwerkgroep.
Mijn ervaringen  met het fotograferen door deze telescopen zijn in dit verslag vastgelegd.
Er zijn twee adapters leverbaar, een klapadapter, de DCB II voor het bevestigen van een compact camera en de TLS APO om met een spiegelreflex of een systeemcamera door de telescoop te kunnen fotograferen. Diverse afbeeldingen van deze apparatuur zijn te vinden op de website van Swarovski.
Door de welwillende medewerking van Swarovski heb ik deze adapters enkele weken lang kunnen testen. Bij dit verslag gaan eveneens enkele opnamen die ik op Texel in het veld heb gemaakt.
Als compact camera gebruik ik een Fujifilm Finepix F50fd met 12 Megapixels en een 8.08x6.60 mm. Super CCD sensor.
De spiegelreflex is een Canon EOS 7D met 18 Mpix en een 22.3x14.9 mm. CMOS sensor. Een systeemcamera heb ik nog niet kunnen testen.

Voordat een adapter geplaatst kan worden dient er eerst een soort mof over de oculairmodule te worden geschoven.
Deze wordt met een speciale, bij de adapter meegeleverde oculairring vastgezet.
De DCB-II adapter wordt met een hendeltje vastgeklemd terwijl de TLS APO met slechts één schroef wordt vastgezet.
Beide adapters zijn om de mof draaibaar en dat is handig als de telescoop om zijn lengteas moet worden gedraaid (wat soms nodig is, o.a. bij het fotograferen vanuit de auto).

De DCB II adapter

Deze is bedoeld om er een compact camera op te bevestigen. Een los gedeelte wordt door middel van een schroef in de statiefaansluiting van de camera vastgezet.
Door de zwaluwstaartvorm van dit deel kan de camera zijdelings over een rail schuiven. Door het losdraaien van een andere schroef kan de camera ook in verticale richting worden uitgelijnd.
Het werkt wat sneller en plezieriger dan bij de voorgaande DCB-adapter. Maar omdat bij veel camera’s het toegangsklepje voor de accu en/of de geheugenkaart aan de onderkant zit, moet bij het verwisselen daarvan, de camera steeds van de adapter worden losgemaakt. Daarna wordt het losse deel weer vastgeschroefd en moet het zijdelings uitlijnen opnieuw geschieden.
Hopelijk gebeurt dit niet als je juist een zeldzame vogel wilt fotograferen. Een deel van de adapter met camera kan worden opgeklapt zodat je snel even door de scoop kunt kijken.
Na het indrukken van de ontgrendel pal kan de camera weer snel voor het oculair worden gebracht.
De meeste geschikte compact camera’s hebben geen afstandsbediening.
Daarom is het jammer dat er op de adapter geen aansluiting is voor een draadontspanner, want zonder een afstandsbediening zijn er nauwelijks scherpe opnamen te maken.
Dat is ook de belangrijkste reden dat ik hier geen toonbare vogelopnamen van de compact camera  kan laten zien. De opnamen van de testkaart zijn gemaakt met tijdbelichting.
Compact camera’s hebben wel het voordeel dat de belichtingsregeling en de autofocus (binnen beperkte grenzen) gewoon blijven werken.
Ze hebben echter het nadeel dat er wegens de kleine sensor snel beeldruis optreedt. In de onderstaande opname zien we de geringere ruis van de Canon 7D, ondanks de hogere ISO waarde bij deze spiegelreflex.

Ik fotografeer graag vanuit de auto, omdat je de vogels daarmee vaak goed kunt benaderen. De telescoop staat op een zelfgemaakt raamstatief met een Manfrotto 128LP panoramakop.
Bij telescopen met 45 graden inkijk, is het bijna onmogelijk om de display te bekijken. De TLS APO staat nog hoger en daarom is het nodig de telescoop om zijn lengteas te draaien en er van opzij door te kijken. Een kantelbaar scherm zou al een verbetering zijn, maar geschikte compact camera’s zijn daar gewoonlijk niet mee uitgerust.
Bovendien produceren camerafabrikanten steeds vaker camera’s met een groot zoombereik (groter dan 3x).
Deze grotere objectieven worden dan wegens vignettering minder geschikt voor digiscoping. Het is allemaal verre van ideaal en daarom is voor “auto-digiscoping”  een STX met rechte doorkijk een betere oplossing. Wel dient men de telescoop dan buiten de auto hoger op het statief te zetten wat weer iets minder stabiel is.
De DCB II kost € 325.= en wordt geleverd inclusief de speciale mof met oculairring en een foedraal. De STX is leverbaar vanaf  januari 2013.


De TLS APO

Met deze adapter kunnen we gebruik maken van een systeemcamera of een spiegelreflex.
Niet alle systeemcamera’s hebben een (electronische) zoeker waarmee is scherp te stellen, dus moeten we vaak scherpstellen op de display.
Onder zeer heldere lichtomstandigheden kan dat een probleem zijn. Een kantelbaar display kan daarbij nuttig zijn.
Zowel de systeemcamera als de spiegelreflex zijn door middel van een T2 verloopring aan de adapter te koppelen. Gedurende de testperiode had ik helaas geen systeemcamera ter beschikking. De testopnamen zijn gemaakt met de Canon EOS 7D spiegelreflex.
De opnamen zijn alle gemaakt met een opgeklapte spiegel, wat beslist noodzakelijk is omdat door de grote afstand tussen camera en ondersteuning van de telescoop een opklappende spiegel veel bewegingsonscherpte kan veroorzaken. Het scherpstellen geschiedt het best op het matglas. Maar de Canon 7D kan ook zogenaamde “Live view” opnamen maken waarbij je met één druk op de knop de spiegel opklapt en het beeld op de display zichtbaar wordt.
Met een andere knopdruk kan het beeldcentrum worden uitvergroot zodat scherpstellen op de display ook goed mogelijk is. Ik heb deze methode met succes toegepast en er heel goede resultaten mee verkregen.
Deze spiegelreflex heeft ook een kabel afstandsbediening, die onontbeerlijk is bij digiscoping. Omgerekend naar kleinbeeld formaat vind ik bij de ATX 95 brandpuntsafstanden die variëren van ongeveer 880 tot 2060 mm.
Bij deze sterke vergroting is een stevig statief natuurlijk een vereiste. Ik gebruik daarvoor een houten Berlebach 3032 wegens de korte natriltijd. Maar ook andere firma’s maken prima carbon statieven. (zie ook mijn statieven test).
Bij de zware ATX 95 is de zaak nog redelijk in evenwicht, maar de kleinere telescopen zouden achterover kunnen kantelen.
Daarom maakt Swarovski een TR II stabilisator waarbij het zwaartepunt van het geheel zo goed mogelijk boven het steunpunt kan worden gebracht.
De optische kwaliteit van de telescoop met de TLS APO is heel goed. In de onderstaande tabel zijn de gezichtsvelden vergeleken met die van de DCB-II adapter.
Steeds is het gehele beeldveld afgebeeld zodat een indruk wordt verkregen van de vergroting.

Omdat het eye-relief bij de middenvergrotingen het kleinst is, zien we daar enige lichtafval naar de randen.
In een goed fotobewerkingsprogramma is dat vrij gemakkelijk te corrigeren en bovendien gebruiken we bij vogelfotografie vaak slechts het centrum van de opname.
Alleen bij gebruik van de DCB-II met een compact camera in de groothoek stand kan enige vignettering optreden. Bij “full frame” camera’s zullen deze effecten duidelijker zichtbaar zijn.
De ATX 95 geeft de scherpste beelden, vooral bij sterke vergroting. Mede door de grotere lichtsterkte is dit de telescoop die het meest geschikt is voor digiscoping.
Bij dezelfde vergroting vereist de ATX 65 een tweemaal zo lange belichtingstijd en de ATX 85 een 20% langere tijd als de ATX 95. Onder ongunstige belichting kan men beter een lagere vergroting kiezen.  Bij 70x is de belichtingstijd bijna zesmaal zo lang als bij 30x.
Een compact camera in telestand geeft op de DCB-II de sterkst mogelijke vergroting, maar de resolutie is niet groter dan bij de spiegelreflex op een TLS APO.
De laatste geeft veel minder ruis en het beeld daarvan is achteraf aanzienlijk gemakkelijker te bewerken.
De reflex camera op de TSL APO vereist wel een wat langere belichtingstijd dan de compact camera op de DCB-II omdat het licht over een grotere sensor moet worden verdeeld.
Maar zelfs bij een 4x grotere ISO waarde geeft de reflex nog een veel betere beeldkwaliteit. Het is fijn dat de automatische belichting nog werkt als de spiegelreflex is ingesteld op diafragma voorkeuze.
Omdat de camera alleen met de lensvatting vast zit aan de adapter, zijn alle aansluitingen en klepjes goed toegankelijk. Het wisselen van accu of geheugenkaart is een kwestie van seconden.

De TSL APO kost € 435.= en wordt geleverd inclusief de speciale mof met oculairring. De T2 adapter voor de te gebruiken camera zal men apart moeten aanschaffen.
De hierbij afgedrukte, in het veld gemaakte opnamen, zijn gemaakt met de sterkste vergroting (70x) van de ATX 95.
De spiegelreflex is ingesteld op een laag contrast om zo weinig mogelijk detail in de hoge lichten en in de schaduwen te verliezen.
Alle mogelijke door de camera zelf te maken correcties zijn uitgeschakeld. Ik bewerk de opnamen liever achteraf, waarbij op het beeldscherm het effect is te beoordelen.
De volgende opnamen zijn dus achteraf bewerkt, waarbij vooral contrast en scherpstelling zijn aangepast.
De opnameafstanden zijn vrij groot, wat alleen mogelijk is zonder luchttrilling. Als midden op de dag de zon schijnt, ontstaat zo veel ondulatie dat je digiscopen op afstand beter kunt vergeten.
De mooiste opnamen ontstaan nog altijd op een zo klein mogelijke afstand. Een biotoopopname geeft een indruk van de opnameafstand.

 



Samenvatting

Vroeger heb ik geschreven over alle nadelen van het fotograferen met een spiegelreflex door een telescoop. Met de komst van de Swarovski TSL APO adapter moet ik dat standpunt toch wat herzien. Hoewel natuurlijk niet de kwaliteit wordt gehaald van een reflex met een kostbaar teleobjectief van de camerafabrikant, zijn er met het fotograferen door de telescoop thans zeer fraaie opnamen te maken.
Uit het bovenstaande verslag zal duidelijk zijn dat voor het maken van kwaliteitsopnamen, mijn voorkeur thans uitgaat naar digiscoping met een geschikte spiegelreflex op de TSL APO,
boven digiscoping met een compact camera, en wel om de volgende redenen:

  1. Door de grotere sensor is een veel betere beeldkwaliteit haalbaar
  2. Een afstandsontspanner is bijna altijd aanwezig
  3. Meer instelmogelijkheden van de camera om de beeldkwaliteit te verbeteren
  4. Betere toegankelijkheid van aansluitingen, accu, geheugenkaart etc
  5. De opnamen zijn gemakkelijker achteraf te bewerken
  6. Het scherpstellen op het matglas of op de (deels vergrote) display is gemakkelijker
Ik heb de ATX95 met de TSL APO enkele weken lang met veel plezier in het veld kunnen gebruiken en ik was verrast door de goede opnamekwaliteit.
Voor het fotograferen vanuit de auto zou een STX met rechte doorkijk beter geschikt zijn.
Wie nog met digiscopen moet beginnen, of wie hogere eisen stelt aan de beeldkwaliteit zou de aanschaf van de combinatie ATX/STX + TSL APO + Spiegelreflex serieus kunnen overwegen.

Voor vragen en/of opmerkingen over kijkers ben ik slechts per e-mail bereikbaar op:  elsjan99@DITNIETxs4all.nl
(Voor het verzenden dient u "DITNIET" uit het adres te verwijderen)

November 2012                 J.A. Meijerink