Panoramakoppen

 


Een stevige panoramakop is even belangrijk als een stabiel statief omdat de vervormingen van beide onderdelen van dezelfde groottekunnen zijn. Bij panoramakoppen treden echter geen langdurende trillingen op. De vervormingen van de kop dient men op te tellen bij die van het statief. De meeste koppen zijn standaard voorzien van een snelkoppeling. Deze werken plezierig snel, maar in sommige gevallen kunnen daardoor extra vervormingen optreden, zoals het verschil in pendelrespons bij de 128 RC en 128 LP van Manfrotto laat zien.
Het is bovendien vervelend dat elke fabrikant zijn eigen constructie heeft bedacht die niet past op statieven van andere merken. Nog irritanter is het feit dat één fabrikant vaak verschillende snelkoppelingen maakt die onderling niet uitwisselbaar zijn.
Voor de bevestiging op een statief zijn alle koppen zijn voorzien van 3/8" schroefdraad waarin natuurlijk een verloopschroef naar ¼" is te draaien. Foto Henk van Heek stelde me in staat een achttal gangbare panoramakoppen te testen. Evenals bij statieven worden de koppen ook aan een pendel- en pulstest onderworpen.



De testopstelling

Deze komt grotendeels overeen met die van de statieventest. De koppen worden echter geplaatst op een zeer zwaar houten statief dat zelf niet vervormt. Omdat dezelfde pendel en hetzelfde slagstaafje worden gebruikt als bij de statieventest, zijn de vervormingen ook rechtstreeks te vergelijken met die van de statieven. Zie verder de beschrijving bij de statieventest.

In onderstaand overzicht zijn de vervormingen te zien als gevolg van de puls en de pendel


De verticale afmetingen van de pendelrespons zijn een maat voor de buigstijfheid, de horizontale afmetingen voor de torsiestijfheid. De natriltijd is zo kort dat deze niet nauwkeurig met een stopwatch is te meten.Opvallend zijn de grote verschillen in stabiliteit en stijfheid van de verschillende koppen. De beide, grotendeels uit kunststof bestaande koppen van Velbon en Swarovski, vertonen grote vervormingen. De nieuwe Gitzo G2180 kop valt niet alleen qua stijfheid tegen. Hoewel de Manfrottokoppen 128 RC en 128 LP vrijwel hetzelfde zijn, blijkt de ongunstige invloed van de snelkoppeling.

Hieronder zijn de belangrijkste kenmerken van de panoramakoppen samengevat

Merk / type Hoogte (mm) Gewicht (kg) Toelaatbare
belasting (kg)
Materiaal Adviesprijs ( ca. € ) Bijzonderheden
Arca-Swiss Monoball B2 170 1.69 ca. 70 ? 770.=  
Manfrotto 128LP 115 0.88 4 Aluminium 89.= Vloeistofkop
Manfrotto 128RC 110 0.89 4 Aluminium 109.= Vloeistofkop
Gitzo G2380 135 1.25 5 Aluminium 225.= Vloeistofkop
Gitzo G1576M 150 1.28 10 Magnesium 310.=  
Gitzo G2180 85 0.57 4 Soulid 238 Aluminium 195.= Vloeistofkop
Velbon PH-368 103 0.64 ca. 3 Kunststof 59.=  
Swarovski FH-101 110 0.54 3.5 Kunststof 258.=  

Arca-Swiss Monoball B2

Reeds in 1964 werd dit balhoofd op de markt gebracht en het heeft zich tot nu toe weten te handhaven door z'n grote precisie en soepele werking. In de loop der tijd is het verder geperfectioneerd. Samen met de wat kleinere uitvoering, de Monoball B1, schijnt het bijzonder populair te zijn bij professionele fotografen.Het is een uiterst degelijk en fraai afgewerkt balhoofd dat kan functioneren als een panoramakop. Deze 3D bewegingen zijn mogelijk omdat de constructie bestaat uit twee in elkaar gelegen bollen. De kogel is niet rond maar enigszins elliptisch waardoor de weerstand groter wordt zodra de kop uit de middenstand wordt verplaatst. Met een handige knop aan de zijkant is de mate van weerstand precies in te stellen.
De telescoop valt dus niet plotseling voor- of achterover als de vergrendelknop wordt losgedraaid. De snelkoppeling werkt perfect zonder extra vervormingen te veroorzaken.
Het gewicht van ca. 1.7 kg is niet gering en ongeveer gelijk aan het gewicht van een licht statief. Natuurlijk dient deze kop dan ook te worden gecombineerd met een passend stabiel statief. Zoals de pendel respons laat zien, bezit deze kop een bijzonder grote torsiestijfheid en een ook een fantastische buigstijfheid. Samen met alle andere mogelijkheden dus een kop die zeer geschikt is voor alle avifaunistische toepassingen. Jammer alleen dat de prijs zo hoog is.


Manfrotto 128 LP

Een aluminium panoramakop die de soepele werking van een vloeistofkop heeft. Het bovenvlak is voorzien van een sleufvormige opening zodat het zwaartepunt van de telescoop (eventueel met camera) zo goed mogelijk boven het draaipunt kan worden gebracht. Het bovenvlak is voorzien van een zeer dun kurklaagje dat nauwelijks extra vervormingen teweeg brengt.
Het gewicht is slechts 880 gram zodat het meedragen op voettochten geen groot probleem zal zijn.Deze kop is bijzonder buig- en torsiestijf en is daarom geschikt voor digiscoping.
Met een prijs van ca. € 89.= geeft deze kop verreweg de meeste waar voor z'n geld. Zeer aanbevolen!


Manfrotto 128 RC

De constructie van deze kop komt overeen met die van de 128 LP, met uitzondering van de aangebrachte snelkoppeling. Zoals eerder is opgemerkt en zoals is te zien uit de pendelrespons, vertoont deze constructie een 2 tot 3 maal zo grote vervorming. Dit is te wijten aan de snelkoppeling waarbij een rubberlaagje (tussen koppelplaat en telescoop) duidelijk kan worden ingedrukt. Mogelijk is de zaak wat stabieler te maken door het laagje rubber te vervangen door een ander, minder samendrukbaar materiaal.


Gitzo G 2380

Een bijzonder stevige aluminium vloeistofkop die mede behoort tot de meest stabiele uit de test-reeks. De kop is zowel links- als rechtshandig te gebruiken waarbij de frictie met een aparte knop is in te stellen. De lange snelkoppelplaat geeft geen of nauwelijks extra vervorming. Deze panoramakop is nog een tikje stabieler dan de 128 LP kop van Manfrotto maar is wel iets zwaarder en beduidend duurder. Zeer aanbevolen.


Gitzo G1576 M

Dit magnesium balhoofd heeft als belangrijkste kenmerk dat de "bal" excentrisch boven de verticale draaias is geplaatst. Het is daardoor mogelijk de telescoop met camera 90 graden te draaien en opnamen te maken in staand formaat. Omdat de meeste telescopen ook binnen een speciale ring zijn te draaien zal dit balhoofd voor vogelaars nauwelijks toepassing vinden.
Hoewel de stabiliteit goed is zal men, mede door de hoge prijs, niet snel voor dit balhoofd kiezen.


Gitzo G2180

Een uitzonderlijk laag geconstrueerde vloeistofkop met een snelkoppeling. Deze kop is gemaakt van een door Gitzo ontwikkelde composiet, genaamd "soulid 238" die nog 30% lichter schijnt te zijn dan magnesium. Het plotseling voor- en achteroverkantelen van de telescoop zou voorkomen moeten worden door een in te stellen weerstand. Echter, zodra de camera aan de telescoop is bevestigd, ligt het zwaartepunt zo excentrisch dat de weerstand van de panoramakop onvoldoende groot is en de zaak langzaam achterover kantelt. Ook voor horizontale beweging is de kop niet te fixeren zodat deze nauwelijks van het statief is te verwijderen. Mede door de grote vervormingen t.g.v. de pendel blijkt deze kop dus weinig stabiel en wordt daarom voor avifaunistische toepassing niet aanbevolen.


Velbon PH-368

Deze kunststof panoramakop is zo onstabiel en vertoont zulke grote vervormingen dat het weinig zinvol is er dieper op in te gaan. Voor ornithologische toepassing ongeschikt.


Swarovski FH-101

Eveneens een kunststof panoramakop met snelkoppeling. Deze kop heeft de geringste torsiestijfheid van alle geteste exemplaren. Het gebruik daarvan wordt daarom niet aanbevolen.
Swarovski heeft een bijzonder goede naam te verliezen en daarom zou men zich beter van de kwaliteit moeten overtuigen voordat een product op de markt wordt gebracht.
Dit testverslag is vooral gericht op de stabiliteit en bruikbaarheid als telescoopondersteuning voor (al of niet fotograferende) vogelaars.
Voor uitgebreide specificaties van de koppen verwijs ik naar de websites van de fabrikanten.
Manfrotto ww.manfrotto.com/jsp/index.jsp
Swarovski www.swarovski.com/?l=en
Gitzo www.gitzo.com/jsp/index.jsp

Samenvatting

Panoramakoppen zijn even belangrijk voor de stabiliteit als een statief. Kunststof koppen zijn het minst stabiel en daarom vaak ongeschikt voor digiscoping. Op een enkele uitzondering na maakt Gitzo uitstekende panoramakoppen hetgeen ook gezegd kan worden van Manfrotto. Bij dit laatste merk treedt er t.g.v. hun snelkoppeling extra vervorming op hetgeen jammer is.
Het balhoofd van Arka-Swiss is een klasse apart en geschikt voor bijna alle toepassingen. Door prijs en gewicht zal het voor velen echter niet de eerste keuze zijn.
Uit deze test-reeks komt de Manfrotto 128 LP panoramakop als meest aantrekkelijk uit de bus wegens de zeer goede prijs/prestatie verhouding.

Januari 2007                    J.A. Meijerink


Dit testrapport mag met toestemming van de auteur en met bronvermelding voor reclamedoeleinden worden gebruikt, mits het in z'n geheel wordt gepubliceerd.