De geheugenrecorder Edirol R-09 Overzicht  overzicht

 


Ongeveer een jaar geleden heeft Roland Corporation U.S.A. deze nieuwe geheugenkaart-recorder uitgebracht. Het apparaat is in ons land verkrijgbaar bij een aantal speciaalzaken voor muziek-instrumenten. Nabij mijn woonplaats Rijssen (Twente) was geen dealer te vinden die deze recorder in voorraad had. Uiteindelijk kwam ik terecht bij "Leo Music & Audio" te Stadskanaal, waar men zo vriendelijk was mij de recorder enkele dagen voor een test ter beschikking te stellen.

Beschrijving

Het is een bijzonder compact gebouwde recorder. Zijn geringe afmetingen hebben het voordeel dat je hem gemakkelijk in de binnenzak kunt meenemen. Wegens het kleine formaat zijn er uiteraard wel concessies gedaan aan de degelijkheid van de aansluitingen en de bediening. Zo is er bijvoorbeeld geen plaats voor twee XLR aansluitingen voor externe microfoons.
In plaats daarvan is er een 3,5 mm. stereo ministekker voor de microfoons en eenzelfde aansluiting voor de line-input. Ook de aansluiting voor een hoofdtelefoon bestaat uit een 3,5 mm. jack. Deze uitgang dient tevens voor een eventuele optische digitale kabel. Er is geen aparte analoge uitgang, maar wel kan de recorder via een USB-2.0 kabel met de computer worden verbonden. Het is echter meestal handiger het SD-kaartje via een kaartlezer in te lezen. Na de laatste firmware update is de R-09 ook geschikt voor SDHC (High Capacity) kaarten.
Deze zijn reeds verkrijgbaar tot 4 Gb en in de toekomst mogelijk tot 8 Gb. De recorder kan opnemen in de formaten MP3 en PCM, bij 44.1 en 48 kHz met een resolutie (woordlengte) van 16 of 24 bit. Op een 2 Gb kaart gaat ongeveer 3 uur stereo of mono in de kwaliteit PCM, 44.1 kHz, 16 bit.
De R-09 kan geen 48 Volt phantom-voeding leveren aan condensator-microfoons. Deze moeten dus over een eigen voeding beschikken.
Het is niet mogelijk gelijktijdig via de microfoon- en line-ingang op te nemen. Om het opnameniveau te regelen is er geen plaats voor ronde draaiknoppen.
Daarom geschiedt de instelling met twee drukknopjes waarmee de sterkte voor beide kanalen tegelijk in 30 stapjes van 1 dB is te regelen.
Bij oversturing licht er een felrode LED op. Het volume van de hoofdtelefoon is in 100 stapjes met eenzelfde stel drukknopjes in te stellen.
Aan de achterzijde van de R-09 bevinden zich vier schuifschakelaartjes voor Automatische regeling van het opnameniveau, microfoontype (mono/stereo), ingangsniveau-demping en LOW CUT filter. De overige bedieningsknoppen en het display zitten aan de voorzijde.
Met de REVERB-knop kunnen bepaalde geluidseffecten aan de opname worden toegevoegd die voor natuurgeluidsjagers echter niet interessant zijn. Tijdens de opname brandt er een felrode ring rond de REC-knop die in de PAUSE-stand knippert.
De recorder beschikt verder nog over twee interne stereomicrofoons. Op het display zien we o.a. de file(track) naam, opname/weergavetijd, tracklengte, resterende tijd op SD-kaart en opname/weergavestatus. Bovendient toont het display de beide balken voor het opnameniveau. Het is prettig dat de helderheid van het scherm bij duisternis is te dimmen.
Bij fel daglicht kan de afleesbaarheid echter een probleem worden.
De R-09 betrekt zijn voeding uit twee AA batterijen (alkaline of NiMH). Oplaadbare batterijen moet men buiten de recorder opladen. Een netvoeding en een USB-kabel zitten in het leveringspakket. De batterijen en het SD-kaartje zitten achter een klepje dat een niet al te stevige indruk maakt.

In de tabel zijn de overige eigenschappen samengevat en worden ze vergeleken met die van de Marantz PMD-660.

Eigenschappen Edirol R-09 Marantz PMD-660

Tijdcode ingang

Resolutie (bit length)

Sample frequenties

Beschikbare file-formaten

Pre-record (tijd is afhankelijk van sample freq.)

Herstelfunctie (Retake, Rec Undo)

Herhaalfunctie bij afspelen (Repeat)

Test CF-kaart (Card check, Media scan)

High pass filter (Low cut filter)

Band pass filter (Low + High cut filter)

Ingangsniveau demping (Attenuation)

Regelbare display-helderheid en/of -contrast

Automatisch uitschakelen na bepaalde tijd

Vastgelegde voorinstellingen (Presets)

Controle van opgenomen signaal (Verify)

"Na-band" controle (Read After Write)

Time Shift Playback

Automatische opname (Auto Cue)

Automatische regeling opnameniveau (ALC)

Kabel afstandsbediening (Remote Control)

Beperking piekniveau (Limiter)

Toetsvergrendeling (Input Lock Switch)

Nederlandstalige handleiding

Voeding (Net, accu pack of losse AA-formaat)

Phantom voeding

Interne microfoon

Interne luidspreker

Stroomverbruik (bij opname en weergave)

Bedrijfsduur (bij opname en weergave)

Aansluiting hoofdtelefoon

Aansluiting extern toetsenbord

Aansluiting aan computer

Gebalanceerde stereo microfooningang

Analoge stereo line ingang

Analoge stereo line uitgang

Digitale uitgang

Afmetingen (BxHxD in mm.)

Gewicht zonder batterijen

Adviesprijs (Incl. BTW, Excl. accu en CF-kaart)

Neen

16 en 24 bit

44.1 en 48 kHz

MP3, PCM

Neen

Neen

Ja

Neen

Ja

Neen

Microfoon ca. -20 dB

Ja, helderheid

Na 3-60 min., instelbaar

Neen

Neen

Neen

Neen

Neen

Ja

Neen

Neen

Ja

Ja

Net, 2 stuks AA

Neen

Ja, stereo

Neen

360 mA

5 - 6 uur

Ja, 3.5 mm. ministekker

Neen

USB

1x3.5 stereo ministekker

1x3.5 stereo ministekker

Neen

1x3.5 mm. optische kabel

63x102x29

145 gram

€ 462.=

Neen

16 bit

44.1 en 48 kHz

MP3, PCM

2 sec.

Neen

Neen

Neen

Neen

Neen

Microfoon -20 dB

Neen

Na 15 min.

3, intern geheugen

Neen

Neen

Neen

Ja

Ja

Ja

Neen

Ja

Ja

Net, 4 stuks AA

48 V, 5 mA

Ja

Ja

4 W

Ca. 4 uur (alkaline batterij)

Ja, 3.5 mm. ministekker

Neen

USB

2 x XLR

2 x 3.5 mm. ministekker

2 x 3.5 mm. ministekker

Neen

113x47x184

615 gram

€ 660.=


De adviesprijs van de R-09 bedraagt € 462.=     Leo Music & Audio biedt de recorder aan voor € 398.=
Een draagtasje met tafelstatief kost € 49.95     De garantietermijn is 24 maanden.
Een Nederlands-talige handleiding is te downloaden van: http://manuals.roland.be/Nederlands/R09_nl.pdf

Bediening

Door de geringe afmetingen zijn alle knoppen en schakelaars wat klein uitgevallen. Bij het vastpakken van de recorder verstellen de knoppen voor het opnameniveau vaak ongewild.
Met handschoenen aan kan de bediening zelfs problematisch worden. Overigens werkt de R-09 best gebruiksvriendelijk. Men hoeft vóór het opnemen geen ingang te kiezen zoals bij de recorders van Marantz. Alles wordt automatisch geregeld bij het aansluiten van een externe microfoon of bij gebruik van de line-ingang.
De belangrijkste functies als REC, PLAY, PAUSE, FFW etc. geschieden met een vijf-functieknop aan de voorzijde. Met een eenvoudig menu zijn de basisinstellingen vast te leggen.
Dit zijn o.a. de samplefrequentie, de resolutie (16 of 24 bit), de helderheid van het display, de tijd tot automatische uitschakeling, het batterijtype, het formatteren SD-kaart, de datum/tijd, etc. Na het formatteren van de SD-kaart begint de R-09 steeds met dezelfde naamgeving van de tracks, dus R09_0001.WAV, R09_0002.WAV etc.
De kans is dus groot dat bij het opslaan, bestaande files worden overschreven. Het wijzigen van namen is wel mogelijk, maar wat omslachtig.
Het zou beter zijn als de recorder met de naamgeving zou doortellen zoals meestal bij digitale camera's het geval is.

De bediening is verder zo eenvoudig dat je de handleiding nauwelijks hoeft te raadplegen.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van de Edirol R-09 heb ik vergeleken met die van mijn referentie-recorder, de Marantz PMD-671. Als externe microfoon wordt daarbij de Sennheiser ME-64 met eigen voeding gebruikt. Het opnameniveau van beide recorders is ingesteld op 80% van het maximum. Er is getest met PCM, 44,1 kHz en 16 bit. De recorder werd gevoed door twee alkaline batterijen.

Uit de analyse blijkt dat de signalen bij de Edirol ca. -10 dB zwakker op de SD-kaart worden weggeschreven dan bij de PMD-671. Na versterking met het programma Adobe Audition, is het R-09 signaal echter nauwelijks verschillend van dat van de PMD-671. Ook de signaal/ruis verhouding is vrijwel gelijk, waaruit blijkt dat de R-09 een prima geluidskwaliteit kan leveren.
Een test met 48 kHz en 24 bit levert weinig verbetering op, hoogstens ca. 1 dB minder ruis. Anders is het bij gebruik van de interne microfoons. Het signaal is daarbij ca. -20 dB zwakker dan bij de PMD-671 met externe microfoon (zie ook oscillogram). Na versterking treedt er aanzienlijk meer ruis op terwijl oscillogram, sonagram en frequentieanalyse zeer duidelijk verschillen.
De interne microfoons zijn misschien aardig om gesprekken e.d. op te nemen, voor registratie van zwakke natuurgeluiden zijn ze minder geschikt.

De line-ingang is getest met het signaal uit een bat-detector. Hierbij wordt het heterodyne signaal op het rechter en het tijdgerekte signaal op het linker kanaal weggeschreven.
Deze signalen zijn vaak niet gelijk van sterkte en daarom is het jammer dat het opnameniveau niet van beide kanalen afzonderlijk is in te stellen.
De LOW CUT OFF werkt zowel op de microfoon- als de line-ingang. Deze begint bij ongeveer 500 Hz en geeft ca. -20 dB verzwakking bij de laagste frequenties.

Samenvatting

Het belangrijkste voordeel van de Edirol R-09 is het kleine formaat waardoor het apparaat gemakkelijk is te vervoeren. Dit formaat heeft daarentegen het nadeel dat bedieningstoetsen en aansluitingen wat minder robuust zijn en met handschoenen aan nauwelijks zijn te bedienen. De recorder kan met gebruik van een goede externe microfoon een prima geluidskwaliteit leveren. De interne stereomicrofoons zijn voor het opnemen van zachte natuurgeluiden minder geschikt. De recorder is ook geschikt voor het vastleggen van signalen uit een bat-detector, waarbij het wel jammer is dat het opnameniveau niet van beide kanalen afzonderlijk is in te stellen. Voor het wat ruigere veldwerk lijkt de Edirol me echter nogal fragiel, mijn voorkeur gaat dan toch uit naar b.v. een Marantz PMD-660. Met een verkoopprijs van rond € 400.= is de R-09 wel relatief gunstig geprijsd.

December 2006                 J.A. Meijerink

Dit testrapport mag met toestemming van de auteur en met bronvermelding voor reclamedoeleinden worden gebruikt, mits het in z'n geheel wordt gepubliceerd.